Przejdź do głównej treści strony

Idea

Europa. Dramaturgie kryzysu

Tegoroczna edycja Festiwalu Prapremier poświęcona jest Europie i teatralnym próbom przedstawienia zarówno trawiących ją kryzysów, jak też alternatywnych dróg jej rozwoju. Prezentowane spektakle proponują inne od aktualnych projekty polityczne, ekonomicznych, społecznych, ekologicznych, kulturowych czy egzystencjalnych. Kilka ostatnich lat to okres niezwykłej ekspansji różnego rodzaju kryzysów, których symptomy obserwować mogliśmy wcześniej: kryzysu finansowego, kryzysu zadłużenia, kryzysu klimatycznego, kryzysu uchodźczego, a także – ostatecznie – kryzysu demokracji i kryzysu politycznego. Wszystkie one splecione są ze sobą siecią wzajemnych, złożonych związków przyczynowo-skutkowych, zostały wywołane przez rozmaite decyzje polityczne i gospodarcze, które zapadały w różnych okresach XX i początku XXI wieku. Żaden z nich nie pojawił się w sposób nagły, choć dla wielu mógł okazać się niespodziewany.

Komponujemy tegoroczny program ze spektakli, które w różnych formach i gatunkach próbują dokonać reprezentacji kryzysu, poddać go diagnozie i analizie, wywołać i zbadać jego zmysłowy charakter, zastanawiając się nad kondycją kryzysową i doświadczeniem kryzysu, jego materialnymi przejawami, jego estetyką, jak też jego dokumentacją.

Większość spektakli w programie tegorocznego FPP jest świadoma politycznie i w jawny sposób do polityczności się przyznaje. Nie jest to jednak polityczność „miękka”, związana wyłącznie z dekonstrukcją ideologii i perspektywą krytyczną. Spektakle prezentowane podczas festiwalu wpisują się w dostrzegalny w ostatnim czasie zwrot wielu europejskich twórców sztuk performatywnych w stronę „estetyki oporu”, która może mieć konsekwencje w „realnej” polityce. Mimo że twórcy ci są świadomi uwarunkowań ideologicznych własnej pozycji, nie paraliżuje ich to przed formułowaniem pozytywnych komunikatów politycznych, działaniem w polu politycznym i estetycznym zarazem. Twórcy europejskiego teatru zrozumieli, że wobec dzisiejszej sytuacji, chcąc realnie działać w polu politycznym, muszą zmienić swój sposób działania.

Grecja. W stronę alternatywnych projektów

Ta nowa sytuacja polityczna sprawia, że w 500-setną rocznicę wydania „Utopii” Tomasza More’a, coraz bardziej konieczne staje się formułowanie, testowanie i wyobrażanie sobie alternatywnych projektów politycznych, nowych rozwiązań w sferze politycznej, ekonomicznej, ekologicznej, społecznej i kulturowej, tworzenie nowych, własnych utopii. W przeciwnym razie grozi nam, powtarzając za wybitnym powieściopisarzem Benjaminem Kunkelem, który zatytułował swoje eseje polityczne Utopia or Bust – „utopia albo rozpad”. Wiele wskazuje na to, że przed taką właśnie alternatywą stoimy: albo wymyślimy inną przyszłość, odzyskamy ją, mówiąc „nie” postpolitycznej blokadzie wyobraźni, sprawiając, że Europa będzie naprawdę demokratyczna, równa i wolna, albo jej nie będzie wcale, a na jej miejscu powstanie mroczna kraina złożona z feudalnych struktur i nacjonalistycznych dyktatur. Wydają się to rozumieć twórcy zaproszeni na tegoroczny FPP. Performatywna kartografia kryzysu często służy im do otwarcia pola możliwości dla nowych wyobrażeń, relacji, rozwiązań czy instytucji. Wsłuchanie się w kryzys, jego szmery i pomruki, zbadanie jego architektury, doprowadzenie go do skrajności i ostatecznego rozpadu, służy pobudzeniu wyobraźni, by na ruinach starego świata, na ruinach starej Europy, na ruinach kapitalizmu, rozpocząć budowę nowego porządku opartego na równości, sprawiedliwości społecznej, empatii, mądrej koegzystencji z naturą, innym, ludzkim porządku ekonomicznym. To naszym zadaniem, również zadaniem teatru i sztuki, jest praca na rzecz zmiany w Europie, wbrew inercji jej biurokratycznej machiny, wbrew nacjonalizmom, faszyzmowi, postpolitycznej bezalternatywności, antydemokratycznym tendencjom i interesom sektora finansowego.

W takim kryzysowym krajobrazie, przenikniętym rodzącą się tęsknotą za utopią, kontynuując zainicjowaną w zeszłym roku ideę „teatru spraw zagranicznych”, tegoroczną edycję FPP w istotnej części postanowiliśmy poświęcić Grecji – jako miejscu szczególnemu, w którym przecinają się różne rodzaje kryzysów – jak i greckim twórcom, którzy do tych kryzysów odnoszą się w swoich spektaklach, problematyzując je zarazem jako warunki własnej pracy i aktywności, jak też zjawiska kluczowe dla zrozumienia dzisiejszej międzynarodowej sytuacji politycznej. Ich spektakle opowiadają o kryzysie w formie indywidualnych i zbiorowych historii, na granicy dokumentu i fikcji, wykorzystując dokumenty, świadectwa czy obrazy związane z „realnymi” wydarzeniami, ale też nie bojąc się konkretnych metafor, nieoczywistych symboli czy fikcyjnych narracji.

TEATR SPRAW ZAGRANICZNYCH. EUROPA MIĘDZY KRYZYSEM A POTRZEBĄ UTOPII | Bartek Frąckowiak [PL]

THEATRE OF FOREIGN AFFAIRS. BETWEEN THE CRISIS AND THE NEED FOR UTOPIA | Bartek Frąckowiak [EN]